2024 წლის ბერლინალეზე თითქმის ყველა ის ფილმი ვნახე, რაც მსურდა. ერთი გამონაკლისის გარდა — Crossing.
ფესტივალის დღეებში მისი სეანსები წამებში ივსებოდა. წამის მეათასედში ვრჩებოდით ადგილის გარეშე უმრავლესობა მსურველებისა, და მეც იმავე ბედს ვიზიარებდი რამდენიმე მცდელობის შემდეგ. საბოლოოდ ამ ფილმის ნახვა მხოლოდ რამდენიმე თვის შემდეგ შევძელი — ბრიუსელში, მცირე, თითქმის საოჯახო კინოთეატრში, სადაც მაყურებელი ერთმანეთის სუნთქვასაც კი გრძნობდა. ამ გადადებულმა ნახვამ, paradoxულად, ფილმის გამოცდილება კიდევ უფრო ინტიმური და მძაფრი გახადა. თითქოს თავად ფილმის თემას — გადაადგილებას, დაგვიანებას, გზაში ყოფნას — რეალურ ცხოვრებაშიც გავყევი.
ლევან აკინის Crossing თავიდანვე სხვანაირ მოლოდინში მაყენებდა. მისი წინა და ალბათ ყველაზე ცნობილი ნამუშევრის მიმართ ჩემი კრიტიკული დამოკიდებულების გამო, ველოდი ან ფორმულას გამეორებას, ან ზედმეტად ესთეტიზებულ, „ფესტივალურ“ დრამას, რომელიც დიდ ჟესტებსა და მარტივ ემოციურ მანიპულაციაზე იქნებოდა აგებული. ამის ნაცვლად კი დამხვდა რაღაც გაცილებით მშვიდი, ადამიანური და მოულოდნელად ამაღელვებელი — ფილმი, რომელიც არ ცდილობს თავის სიმძიმეს ხმამაღალი სიტყვებით ან ტრაგიკული კულმინაციით დაგვანახოს, მაგრამ ნელ-ნელა, უხმაუროდ იკეთებს გზას მაყურებლის ემოციურ სივრცეში.
Crossing მოგვითხრობს გზაზე — როგორც ფიზიკურზე, ისე შინაგანზე. მისი პერსონაჟები მოძრაობენ ქალაქებსა და საზღვრებს შორის, მაგრამ ამ მოძრაობის რეალური მნიშვნელობა სულ სხვა რამეშია: იდენტობის ძიებაში, მეხსიერებაში, დანაშაულის გრძნობაში და იმ უხილავ ბმებში, რომლებიც ადამიანებს ერთმანეთთან აკავშირებს მაშინაც კი, როცა ისინი სხვადასხვა ენაზე ლაპარაკობენ ან სხვადასხვა ქვეყნებში ცხოვრობენ. ფილმი არ გვთავაზობს მკაფიო პოლიტიკურ განცხადებებს, მაგრამ მისი თითოეული სცენა გაჯერებულია მიგრაციის, გადაადგილებისა და პრეკარიული არსებობის თანამედროვე გამოცდილებით.
აკინის რეჟისურა აქ გაცილებით შეკავებულია. კამერა დიდხანს ჩერდება სახეებზე, სიჩუმეებზე, უხერხულ პაუზებზე — იმ მომენტებზე, რომლებიც ჩვეულებრივ კინოში იკარგება. სწორედ ამ პაუზებში იკითხება ფილმის ნამდვილი ემოციური შინაარსი: დაუმთავრებელი საუბრები, შეუსრულებელი დაპირებები და ის მუდმივი განცდა, რომ ცხოვრება სადღაც გზაში დაგრჩა. ეს არის კინო, რომელიც არ ცდილობს პერსონაჟების „განმარტებას“, არამედ გვაძლევს საშუალებას მათთან ერთად ვიაროთ და მათივე ტემპით ვიგრძნოთ სამყარო.
განსაკუთრებით მნიშვნელოვანი ჩემთვის ის იყო, როგორ უყურებს Crossing მიგრაციას არა როგორც ერთჯერად ტრავმას ან დრამატულ ეპიზოდს, არამედ როგორც მუდმივ მდგომარეობას. პერსონაჟები თითქოს ყველგან უცხოები არიან — საკუთარ ქალაქშიც კი. ეს უცხოობა არ არის მხოლოდ კულტურული; ის ეკონომიკურიც არის. მათი ყოფა მჭიდროდ უკავშირდება დროებით სამუშაოებს, შემთხვევით შეხვედრებს, მცირე შემოსავალს და მუდმივ დაუცველობას. ფილმი არ ამბობს სიტყვებს „შრომა“, „კლასი“ ან „ეკონომიკური უთანასწორობა“, მაგრამ ეს თემები მის ქსოვილში ყველგან არის ჩაქსოვილი.
ამ თვალსაზრისით, Crossing ძალიან ახლოს დგას პრეკარიულ შრომაზე და არასტაბილურ ცხოვრებაზე არსებულ თანამედროვე სოციალურ რეალობასთან. მისი პერსონაჟები ცხოვრობენ იმ სივრცეში, სადაც საზღვრები არა მხოლოდ გეოგრაფიულია, არამედ სოციალური და ეკონომიკურიც. ისინი მუდმივად გადადიან ერთი დროებითი მდგომარეობიდან მეორეში — ერთი სამუშაოდან მეორეში, ერთი ქალაქიდან მეორეში, ერთი ემოციური მდგომარეობიდან მეორეში. ეს მუდმივი „გზაში ყოფნა“ იქცევა არა მხოლოდ ნარატიულ მოტივად, არამედ სოციალური მდგომარეობის აღწერად.
აკინი აქ თავს არიდებს მორალურ დიქოტომიებს. ფილმში არ არის მკაფიოდ „დამნაშავეები“ და „მსხვერპლები“. ყველა პერსონაჟი თავისებურად ტრავმირებულია, თავისებურად შეზღუდული და თავისებურად ცდილობს გადარჩენას. ეს მიდგომა ფილმს განსაკუთრებულად ჰუმანურს ხდის. ის არ გვაიძულებს თანაგრძნობას კონკრეტული ჟესტებით; თანაგრძნობა ნელ-ნელა, უხმაუროდ იბადება, როგორც ყოველდღიური გამოცდილების ნაწილი.
განსაკუთრებით ძლიერი არის ის, თუ როგორ მუშაობს ფილმი სიჩუმესთან. დიალოგები მინიმალისტურია, ხშირად დაუმთავრებელი. პერსონაჟები ბევრს არ ლაპარაკობენ თავიანთ ტკივილზე, მაგრამ მათი სხეულის ენა, მზერა და მცირე ჟესტები გაცილებით მეტს ამბობს. ეს სიჩუმე არ არის სიცარიელე; ეს არის სივრცე, სადაც მაყურებელს ეძლევა დრო, საკუთარი ემოცია ჩადოს კადრში.
ფილმის ვიზუალური ენა ასევე ღირს ცალკე ყურადღების. ქალაქები აქ არ არის ტურისტული ლანდშაფტები. ისინი ნაჩვენებია როგორც გარდამავალი სივრცეები — სადგურები, ქუჩები, დროებითი საცხოვრებლები, საზღვრები. ეს არის ადგილები, სადაც ადამიანები დიდხანს არ ჩერდებიან, მაგრამ სადაც მათი ცხოვრება მაინც მიმდინარეობს. ამ მხრივ Crossing ძალიან ზუსტად ასახავს თანამედროვე მიგრანტის ყოფას — მუდმივ მოძრაობას სივრცეებს შორის, რომლებიც არასოდეს იქცევა სახლად.
რაც ყველაზე მოულოდნელი იყო ჩემთვის, არის ის, რომ Crossing სრულიად განსხვავებულად ამაღელვებელი აღმოჩნდა, ვიდრე ველოდი. არა პათოსით ან ტრაგიკული კულმინაციით, არამედ იმ ჩუმი ემოციით, რომელიც სეანსის დასრულების შემდეგაც არ გტოვებს. ბრიუსელის პატარა კინოთეატრიდან გამოსულს გამიჩნდა განცდა, რომ რაღაც ძალიან ნამდვილი ვნახე — ფილმი, რომელიც არ ცდილობს შენზე შთაბეჭდილების მოხდენას, მაგრამ მაინც გრჩება დიდხანს.
და სწორედ აქ ბრუნდება ჩემი მოლოდინი აკინის წინა ნამუშევრებიდან. თუ იქ ვგრძნობდი გარკვეულ ფორმულას და ზედმეტად გამოთვლილ ეფექტებს, Crossing თითქოს სხვა რეჟისორის ფილმია — უფრო თავმდაბალი, უფრო ჩუმი, უფრო ადამიანური. აქ არ არის სურვილი, მაყურებელი ნებისმიერ ფასად „შოკში ჩააგდოს“. აქ არის სურვილი, მაყურებელთან ერთად ჩუმად იაროს ამ გზაზე.
Crossing არის ფილმი გადაადგილებაზე, დაკარგვაზე და იმაზე, თუ როგორ ვპოულობთ საკუთარ თავს სხვების ისტორიებში. ის გვაჩვენებს, რომ მიგრაცია არ არის მხოლოდ პოლიტიკის ან სტატისტიკის საკითხი — ეს არის ყოველდღიური, სხეულში ჩაწერილი გამოცდილება, რომელიც ადამიანებს ფორმას უცვლის. ლევან აკინმა ამჯერად შექმნა არა უბრალოდ ფესტივალური ჰიტი, არამედ მშვიდი, ადამიანური და სოციალურად მგრძნობიარე კინო, რომელიც განსაკუთრებით ძლიერად ჟღერს იმ სამყაროში, სადაც მიგრაცია, იდენტობა და პრეკარიული ცხოვრება ყოველდღიური რეალობაა.
და ალბათ სწორედ ამიტომ, მიუხედავად დაგვიანებული ნახვისა, Crossing ჩემთვის ბერლინალეს ერთ-ერთ ყველაზე მნიშვნელოვანი გამოცდილებად დარჩა — თუნდაც ეკრანზე პირველად არა ბერლინში, არამედ ბრიუსელში დამენახა.